Bola barmoq bilan sanaydi: taqiqlash kerakmi va qanday ajratish mumkin
"Bolam ikkinchi sinfda, hali ham barmoq bilan sanaydi — buni qanday to'xtatsam bo'ladi?" Bu ota-onalardan eng ko'p keladigan savollardan biri. Va deyarli har doim javob kutilganidan boshqacha bo'ladi: taqiqlash — eng yomon strategiya.
Nega barmoq bilan sanash yomon emas
Barmoqlar — bolaning birinchi tabiiy hisoblash asbobi. Ular sonni ko'rinadigan va ushlanadigan qiladi: uchta — bu "uch" degan mavhum so'z emas, balki uchta ko'tarilgan barmoq. Kognitiv rivojlanish tadqiqotlarida bolaning o'z barmoqlarini his qilish qobiliyati ("barmoq gnozisi") keyingi matematik natijalar bilan bog'liqligi ko'rsatilgan.
Muammo barmoqlarning o'zida emas — bola qaysi bosqichda qotib qolganida. Hisoblash odatda to'rt bosqichdan o'tadi:
- Hammasini sanash: 3 + 4 uchun avval 3 ta, keyin 4 ta barmoq ko'tariladi va hammasi qaytadan sanaladi.
- Davom ettirib sanash: "uch" deb boshlab, undan keyin to'rtta qadam sanaladi.
- Bo'laklarga ajratish: 3 + 4 = 3 + 3 + 1 yoki 7 = 5 + 2 — sonni qismlarga bo'lish.
- Xotiradan olish: javob shunchaki "ma'lum".
Barcha bolalar birinchi bosqichdan boshlaydi. Xavotir uchun sabab — 8-9 yoshda hamon hammasini sanash bosqichida turish. Bunday holda muammo barmoqda emas, sonlar tuzilishini tushunmaslikda.
Taqiqlash nega ish bermaydi
Barmoq taqiqlanganda bola sanashni to'xtatmaydi — u shunchaki yashiradi: stol ostida, oyoq barmog'ida yoki boshini qimirlatib sanaydi. Ustiga-ustak, endi u xato qilishdan qo'rqadi, hisoblash sekinlashadi va matematika "xavfli" fanga aylanadi. Aynan shu yo'l bilan matematik qo'rquv shakllanadi.
To'g'ri yondashuv — taqiqlash emas, barmoqni keraksiz qilib qo'yish. Bola tezroq va ishonchliroq usulni topsa, barmoqni o'zi tashlaydi.
5 ta amaliy qadam
1-qadam: sanashsiz ko'rishni mashq qiling (subitizatsiya). Nuqtalar, tugmalar yoki zar tasvirini bir soniyaga ko'rsating va "nechta?" deb so'rang — 1 dan 5 gacha. Maqsad: sanamasdan, bir qarashda tanish. Bu ko'nikma "hammasini sanash" bosqichidan chiqishning kalitidir.
2-qadam: 5 va 10 juftliklarini avtomatlashtiring. "4 ga nechta qo'shsak 10 bo'ladi?" — bu savolga bola o'ylanmasdan javob berishi kerak. Aynan shu juftliklar abakusda kichik do'stlar va katta do'stlar deb ataladi va butun mental arifmetikaning poydevori hisoblanadi.
3-qadam: barmoqni tashqi vositaga almashtiring. Bu paradoksdek tuyuladi, lekin ishlaydi: barmoq o'rniga abakus bering. Farqi shundaki, abakusda 7 ni ko'rsatish uchun 7 marta sanash shart emas — bitta "besh" donachasi va ikkita birlik yetadi. Bola shu tariqa sonni bo'laklarga ajratishni o'rganadi.
4-qadam: tezlik bosimini olib tashlang. "Tezroq!" degan gap sanashni kuchaytiradi, chunki bola o'ziga ishonchi bo'lmagan holda eng tanish usulga qaytadi. Avval to'g'rilik va usul, tezlik esa keyin o'zi keladi.
5-qadam: kichik, kunlik mashq. Kuniga 10 daqiqa — haftada bir marta bir soatdan ancha samarali. Muntazamlik bu yerda hal qiluvchi omil.
Qachon mutaxassisga murojaat qilish kerak
Quyidagi belgilar birga uchrasa, o'qituvchi yoki mutaxassis bilan maslahatlashgan ma'qul: bola 9 yoshdan katta va hamon har bir amalni boshidan sanaydi; 10 ichidagi juftliklarni bir necha oylik mashqdan keyin ham eslab qololmaydi; sonlarni yozishda tartibni chalkashtiradi (masalan, 13 va 31); matematika mashg'ulotidan oldin jismoniy bezovtalanadi. Bu diskalkuliya belgisi bo'lishi mumkin — va uni erta aniqlash muhim.
Eng muhimi
Barmoq bilan sanash — kasallik emas, bosqich. Vazifa uni yo'q qilish emas, balki bolani keyingi bosqichga — sonni bo'laklarga ajratish va tasvir bilan ishlashga — olib chiqish. Aynan shu yerda mental arifmetika yordam beradi: u sonlarni ko'rinadigan qiladi va bolaga barmoqdan kuchliroq vosita beradi.
MentalMath'da bu yo'l bosqichma-bosqich qurilgan: abakus darsi, juftliklar trenajyorlari va xotira o'yinlari. Metodika bilan tanishish uchun Mental arifmetika nima? maqolasini o'qing.