Urdhva-Tiryagbhyam — vedik matematikaning universal ko'paytirish usuli: istalgan ikki sonni bitta qatorda, vertikal va ko'ndalang ko'paytmalar orqali tez hisoblash mumkin.
Masalan 23 × 21: birliklar 3×1=3, ko'ndalang 2×1+3×2=8, o'nliklar 2×2=4 — javob 483. Ustun usulisiz, bir qatorda!
23 × 21 ni bir qatorda: birliklar 3 × 1 = 3; ko'ndalang 2 × 1 + 3 × 2 = 8; o'nliklar 2 × 2 = 4. Yig'ib yozamiz → 483.
Ikki xonali sonlar uchun usul uch qadamdan iborat: (1) birliklar ko'paytmasi; (2) ko'ndalang — har sonning o'nligi boshqasining birligiga ko'paytirilib, ikkala natija qo'shiladi; (3) o'nliklar ko'paytmasi. 13×12: 3×2=6; 1×2+3×1=5; 1×1=1 → 156. Qadam natijasi 9 dan oshsa, ortiqchasi chapga o'tadi: 32×41 da avval 2×1=2; keyin 3×1+2×4=11 — 1 yoziladi, 1 esda; nihoyat 3×4+1=13 → 1312.
Nikhilamdan farqli o'laroq, bu usul bazaga yaqinlikni talab qilmaydi — istalgan ikki son uchun ishlaydi va uch-to'rt xonali sonlarga ham kengayadi. Bola bir nechta oraliq ko'paytmani parallel ushlab turishni o'rganadi; bu maktabdagi ustun usulini ham anglab bajarishga yordam beradi, chunki qadamlar mohiyatan bir xil.
Bu usul ko'paytirishni tezlashtiradi, diqqat va ishchi xotirani mashq qiladi hamda bolada sonlar bilan moslashuvchan ishlash ko'nikmasini shakllantiradi.
Biz xizmat sifatini oshirish uchun cookie fayllardan foydalanamiz.