Schulte jadvali: diqqatni mashq qilishning eng oddiy usuli

Bola darsga o'tirsa-yu, besh daqiqadan keyin chalg'iy boshlasa, ota-onalar ko'pincha murakkab yechim qidiradi. Holbuki diqqatni mashq qilishning eng oddiy usullaridan biri — bir varaq qog'oz va aralash yozilgan raqamlar. Bu Schulte jadvali (ruschada "Таблица Шульте"). Uni uyda 5 daqiqada tayyorlash mumkin, mashq esa kuniga bir necha daqiqa oladi.

Schulte jadvali nima?

Schulte jadvali — kvadrat kataklarga tartibsiz joylashtirilgan raqamlar. Klassik variant 5×5 o'lchamda bo'lib, unda 1 dan 25 gacha raqamlar bor. Vazifa oddiy: raqamlarni 1, 2, 3... tartibida imkon qadar tez topib, barmoq bilan ko'rsatish yoki bosish. Jadval nemis psixiatri Valter Shulte nomi bilan ataladi va dastlab diqqat xususiyatlarini baholash uchun ishlatilgan. Bugun u diqqat, ko'rish orqali qidirish tezligi va periferik (yon) ko'rishni mashq qilish uchun keng qo'llanadi.

Mashq bir vaqtning o'zida bir necha narsani talab qiladi: maqsadni yodda tutish ("hozir 14 ni qidiryapman"), chalg'ituvchi raqamlarga e'tibor bermaslik va ko'z bilan butun maydonni tez "skanerlash". Shuning uchun u qisqa bo'lsa ham, bola uchun yaxshi mashg'ulot.

Qoidalar: qanday bajariladi

1. Jadvalni ko'z oldidan taxminan 30–40 sm uzoqlikda qo'ying, butun maydon bir qarashda ko'rinib tursin.
2. Nigohni markazga qarating. Ideal holatda ko'z jadval o'rtasida turadi, raqamlar esa yon ko'rish bilan topiladi. Boshida bu qiyin — bola ko'zini yurgizsa ham bo'ladi, lekin asta markazda ushlab turishga harakat qilsin.
3. 1 dan boshlab tartib bilan toping va har bir raqamni barmoq bilan ko'rsating yoki ichida aytib boring.
4. Vaqtni o'lchang. Sekundomer bola birinchi raqamni qidira boshlaganda ishga tushadi, oxirgi raqamda to'xtaydi.
5. Har safar yangi jadval. Bir xil jadval takrorlansa, bola raqamlar joyini yodlab oladi va mashq diqqat emas, xotira mashqiga aylanadi.

Yoshga qarab qaysi o'lcham mos keladi

O'lchamni bolaning yoshi emas, uning hozirgi holatiga qarab tanlash muhim. Quyidagi bo'linish — taxminiy mo'ljal:

• 6–7 yosh: 3×3 (1–9). Raqamlarni yaxshi taniydigan, lekin hali uzoq diqqatni ushlay olmaydigan bolalar uchun boshlanish.
• 7–9 yosh: 4×4 (1–16). 3×3 ishonchli va xatosiz chiqa boshlaganda o'tiladi.
• 9 yoshdan katta: 5×5 (1–25). Klassik o'lcham. Katta bolalar va kattalar ham shu o'lchamda mashq qiladi.

Keyingi o'lchamga o'tish qoidasi oddiy: bola joriy jadvalni bir necha kun ketma-ket xatosiz va xotirjam bajarsa, qiyinlashtirish vaqti keldi. Agar yangi o'lchamda bola asabiylashsa, bir pog'ona orqaga qaytish — mag'lubiyat emas.

Qo'shimcha qiyinlik uchun variantlar ham bor: raqamlarni teskari tartibda (25 dan 1 gacha) qidirish, raqamlar o'rniga harflar yoki ikki rangli jadval, unda qora raqamlar o'sish, qizil raqamlar kamayish tartibida navbat bilan topiladi.

Qog'oz variantini uyda qanday tayyorlash

Printer bo'lmasa ham bo'ladi:

1. Katakli daftar varag'ida yoki oq qog'ozda 5×5 kvadrat chizing, har bir katak taxminan 3×3 sm bo'lsin.
2. 1 dan 25 gacha raqamlarni kichik qog'ozchalarga yozing, aralashtiring va qaysi tartibda chiqsa, shu tartibda kataklarga yozib chiqing.
3. Raqamlarni bir xil o'lcham va qalinlikda yozing — birortasi ko'zga tashlanib turmasin.
4. Bir yo'la 5–10 ta turli jadval tayyorlab qo'ying, shunda har kuni yangisi bo'ladi.

Kichkintoylar uchun jadvalni rangli qalam bilan chizish yoki bolaning o'zini tayyorlashga jalb qilish mumkin — o'zi yasagan jadval bilan o'ynash qiziqroq.

Keng tarqalgan xatolar

• Bitta jadvalni qayta-qayta ishlatish. Natija "yaxshilanadi", lekin diqqat emas, yodlash ishlaydi.
• Juda katta o'lchamdan boshlash. 6 yoshli bolaga birdaniga 5×5 berilsa, mashq tezda yoqimsiz bo'lib qoladi.
• Tezlikni aniqlikdan ustun qo'yish. Raqamni noto'g'ri ko'rsatib, tez o'tib ketishdan ko'ra sekinroq, lekin to'g'ri bajarish foydaliroq.
• Uzoq mashg'ulot. 20 ta jadvalni ketma-ket yechish charchatadi. Diqqat mashqi qisqa bo'lgani yaxshi.
• Boshqa bolalar bilan solishtirish. Bola faqat o'zining kechagi natijasi bilan bellashsin.
• Charchagan paytda mashq qilish. Kech kechqurun yoki uzoq darsdan keyin natija pasayadi va bola o'ziga ishonchni yo'qotadi.

Agar bola matematikada bilgan narsasida ham xato qilsa, sabab ko'pincha diqqatda bo'ladi. Bu haqda e'tiborsizlik xatolari maqolasida yozganmiz.

Qancha va qachon mashq qilish kerak

Eng yaxshi tartib — kuniga 3–5 ta jadval, 5 daqiqagacha, haftada 4–5 marta. Mashqni uy vazifasidan oldin "isinish" sifatida qilish qulay: bir necha jadvaldan keyin bola diqqatini darsga yig'ishi osonlashadi.

Natijalarni daftarga yozib boring: sana, o'lcham, vaqt va xatolar soni. Har kuni emas, haftalar davomida kuzating — o'sish to'g'ri chiziq bo'yicha bormaydi, ba'zi kunlar natija yomonroq bo'lishi tabiiy. Diqqatni kuchaytirishning boshqa amaliy usullarini bolaning diqqatini jamlash haqidagi maqolada ko'rishingiz mumkin.

Schulte jadvali — foydali, lekin yagona vosita emas. Uni uyqu tartibi, ochiq havo va boshqa zehn o'yinlari bilan birga qo'llagan ma'qul.

MentalMath'da Schulte jadvali

Qog'oz jadvallarni har kuni yangilash va vaqtni o'lchash ota-onaning vaqtini oladi. MentalMath'dagi Schulte jadvali o'yinida har safar yangi aralash jadval chiqadi, vaqt va xatolar avtomatik hisoblanadi. Uchta daraja bor: Sodda (4×4), O'rta (5×5) va Murakkab (6×6), har birida 3 bosqich. Yakunda har bosqich vaqti, xatolar soni va eng yaxshi natija ko'rsatiladi, yangi rekord bo'lsa bola buni darhol ko'radi.

Agar diqqat ustida tizimli ishlamoqchi bo'lsangiz, Brain Plan'da 14 kunlik "Diqqatni mashq qilish" yo'nalishini tanlash mumkin: Schulte, Stroop va Go/No-Go kabi o'yinlar mental arifmetika bilan birga har kungi rejaga kiradi. Kichik yoshdagi bolalar uchun esa 3×3 qog'oz jadvaldan boshlash eng to'g'ri qadam.